Luister naar uw ogen
Hebt u last van wazig zien? Worden kleuren vager? Of ziet u vervormde lijnen? Oogziekten komen veel voor en ze kunnen ernstige gevolgen hebben. Herken de eerste symptomen van staar, glaucoom en maculadegeneratie en voorkom erger.Staar: mistig zicht
Van alle oogaandoeningen op latere leeftijd komt staar (cataract) het meest voor. In Nederland krijgt bijna de helft van de 65- tot 74- jarigen staar. Van de 75-plussers krijgt zelfs 70 procent staar. De ziekte kan zich ook bij 40-plussers ontwikkelen; nog jongere patiënten met staar zijn uitzonderlijk. Vrouwen hebben er bijna twee keer zo veel kans op als mannen. In 2003 hadden volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) naar schatting 222.800 vrouwen in Nederland staar en 120.900 mannen.
Wat gaat er mis?
Eiwitten in de lens klonteren samen onder invloed van het ouder worden. De lens wordt daardoor minder helder. Door de vertroebeling van de ooglens wordt het zicht minder goed. U kunt het vergelijken met een ruit die steeds vuiler wordt: daar kunt u ook steeds slechter doorheen kijken.
En dan?
Vaak duurt het jaren voordat het zicht wazig wordt. De aandoening kan geleidelijk tot slechtziendheid en uiteindelijk tot blindheid leiden. Omdat staar zich zo langzaam ontwikkelt, hebben patiënten vaak niet in de gaten dat er iets aan de hand is, tot ze zoveel minder gaan zien dat ze naar de opticien of oogarts gaan voor sterkere lenzen of brillenglazen. Maar sterkere glazen kunnen de wazigheid door staar niet meer terugdraaien.
Wat zijn de risicofactoren?
- Hogere leeftijd.
- Erfelijkheid (als uw ouders, broers of zusters staar hebben, loopt u meer kans).
- Oogletsel (bijvoorbeeld een stomp op het oog).
- Gebruik van medicijnen, zoals corticosteroïden (prednison).
- Roken.
- Overmatig alcoholgebruik.
- Langdurige blootstelling aan zonlicht.
Heeft een oogtest zin?
Ja. De oogarts of optometrist kan eenvoudig vaststellen of u staar hebt. Met een spleetlamp die een smalle bundel licht geeft, kan worden bekeken of er troebelingen in de ooglens zijn. Wanneer moet u naar de dokter? Ga naar de huisarts of oogarts als u met één of beide ogen een of meer van de volgende symptomen hebt: wazig zien; steeds slechter kunnen lezen (zelfs met een leesbril); dubbel zien; snel verblind worden bij tegenlicht; vervormde beelden zien; steeds meer last hebben van bijziendheid (u kunt wat ver weg is niet scherp zien); in toenemende mate last hebben van nachtblindheid.
Hoe wordt het behandeld?
Soms kan, in een vroeg stadium, met sterkere brillenglazen het ver zien verbeteren. Ook kan feller licht helpen bij het lezen. De enige effectieve (en zeer veilige) behandeling van staar is het operatief verwijderen van de lens en deze vervangen door een kunstlens. Dat kan in elk stadium van de ziekte, als de kwaliteit van leven vermindert. Er zijn geen medicijnen, oogdruppels of diëten die staar kunnen verhelpen.
Oogarts Hans Lemij, werkzaam bij Oogziekenhuis Rotterdam
en gespecialiseerd in het behandelen van staar:
“Staar kun je vergelijken met het krijgen van grijs haar. Het hoort bij het ouder worden. Staar is niet erg, omdat het heel goed te behandelen is. We opereren veel vaker al in een vroeg stadium van staar. Mensen stellen tegenwoordig hoge eisen aan wat ze kunnen zien, ze willen niet met staar blijven rondlopen. Waarom zou je ook? Het is een heel veilige ingreep – de meest uitgevoerde operatie ter wereld. Zelfs in berghutjes in Nepal worden staaroperaties verricht. In Nederland gebeurt een staaroperatie meestal poliklinisch; de ingreep duurt minder dan een uur.”
Maculadegeneratie: golvende lijnen
Het aantal mensen met leeftijdgerelateerde maculadegeneratie (MD) neemt door de vergrijzing toe. Op uw 50ste hebt u slechts 2 procent kans op MD, na uw 75ste is die kans 30 procent. Vrouwen hebben twee keer zoveel kans op MD als mannen. In 2003 hadden naar schatting 13.900 mannen en 27.000 vrouwen in Nederland de aandoening.
Wat gaat er mis?
Het is een ziekte waarbij in het oog het centrale deel van het netvlies (de gele vlek, ofwel macula lutea) slechter gaat functioneren. De macula zorgt ervoor dat u details kunt onderscheiden en scherp kunt zien. Deskundigen weten nog steeds niet precies waardoor MD ontstaat. Wel staat vast dat MD de belangrijkste oorzaak is van slechtziendheid en blindheid boven de 50 jaar.
En dan?
Naarmate de ziekte vordert, kunt u steeds minder goed scherp zien. Op een gegeven moment valt het centrale deel van het gezichtsveld uit: er is een blinde vlek ontstaan. Er zijn twee vormen van maculadegeneratie. Bij de meest voorkomende vorm van ‘droge’ MD gaat de gele vlek geleidelijk slechter functioneren. Bij ‘natte’ MD ontstaan achter de macula nieuwe bloedvaatjes. Deze gaan echter makkelijk kapot, met bloedingen als gevolg en beschadiging van de macula. Binnen enkele weken of maanden kan dat zorgen voor uitval van het centrale deel van het gezichtsvermogen. In een enkel geval kan die uitval zo snel verlopen dat iemand binnen een paar dagen ernstig slechtziend wordt. Droge MD kan overgaan in natte MD.
Wat zijn de risicofactoren?
- Erfelijkheid. Als een van uw ouders, broers of zussen MD heeft, hebt u zelf vier keer meer kans op de ziekte dan mensen die geen MD in de familie hebben.
- Roken. Dit veroorzaakt meer dan een kwart van alle gevallen van MD. Rokers hebben bovendien drie tot vier keer zoveel kans om blind te worden door MD dan niet-rokers. In mindere mate:
- Overmatige blootstelling aan UV-straling (zonlicht).
- Hoge bloeddruk, hoog cholesterolgehalte, hart- en vaatziekten.
- Ongezond eten
Heeft een oogtest zin?
Jazeker. Laat uw ogen regelmatig controleren door de optometrist of oogarts, vooral als MD in de familie voorkomt. Droge MD kan alleen worden getest door de optometrist of oogarts.U kunt ook zelf uw ogen controleren op de aanwezigheid van natte MD met de Amslertest op www.plusonline.nl/oogtest. U kunt hier ook een filmpje bekijken over MD.
Wanneer moet u naar de dokter?
Als u een of meer van deze symptomen herkent moet u meteen naar de huisarts of oogarts: wazig zien; rechte lijnen als golven zien (regels in een tekst, een lantaarnpaal die er krom uitziet); kleuren vager zien; moeilijker kunnen lezen; moeilijker gezichten kunnen onderscheiden; een blinde vlek in het midden van het gezichtsveld zien. Goed om te weten: in het begin zijn er weinig waarschuwingssignalen, vooral als de MD slechts één oog treft (het andere oog compenseert ongemerkt de achteruitgang).
Hoe wordt het behandeld?
Miraculeuze resultaten worden bereikt met de allernieuwste behandeling: het inspuiten van het oog met de vaatgroeiremmer Lucentis, door het wetenschappelijke tijdschrift Science uitgeroepen tot de grootste medische doorbraak van 2006. Uit onderzoek blijkt dat daarmee bij zeker 94 procent van de patiënten de voortgang van de ziekte kan worden gestopt. De schade is niet meer terug te draaien, wel zal bij ongeveer eenderde het zicht enigszins verbeteren. Met de vaatgroeiremmer Avastin worden vergelijkbare resultaten behaald. Verder zijn er aanwijzingen dat patiënten met MD de voortgang van de ziekte kunnen voorkomen en vertragen door supplementen te slikken met hoge doses antioxidanten.
Oogarts Reinier Schlingemann, gespecialiseerd in leeftijdgerelateerde maculadegeneratie bij het AMC in Amsterdam:
“Natte MD moet je zien als een uitslaande brand. Hoe eerder we die brand kunnen blussen, hoe meer we de schade kunnen beperken. Maar helaas komen patiënten vaak pas laat bij de oogarts. Mensen denken aan staar als zij slechter gaan zien. Ook huisartsen herkennen soms de symptomen niet, terwijl er juist zo snel mogelijk moet worden ingegrepen. Aan de eenmaal ontstane schade is niets meer te doen. We kunnen de ziekte in de meeste gevallen nu wel stoppen met Avastin of Lucentis. Maar ook hiermee hangen
de resultaten af van hoe snel we kunnen ingrijpen. Daarom zou iedereen de Amslertest moeten doen. Zeker als je aanleg hebt: test je ogen.”Doe de Amslertest op: www.plusonline.nl/oogtest
Glaucoom: onopgemerkte blinde vlek
Van de 40-plussers krijgt 2 procent glaucoom. De kans op de ziekte neemt licht toe bij het ouder worden. Van alle 80-plussers heeft 4 procent glaucoom. In 2003 hadden 96.700 mensen in Nederland de aandoening: 42.500 mannen en 54.200 vrouwen.
Wat gaat er mis?
Ongeveer de helft van de patiënten heeft een hoge oogboldruk. Daardoor sterft de oogzenuw af. Maar ook mensen met een normale oogdruk kunnen glaucoom krijgen als zij verhoogd gevoelig zijn voor oogdruk. Waarschijnlijk speelt een slechte bloedtoevoer naar de oogzenuw daarbij een rol. Niet iedereen met een hoge oogdruk krijgt ook automatisch glaucoom.
En dan?
Glaucoom is een ernstige oogaandoening waarbij de oogzenuw beschadigd raakt. De beelden die door de ogen worden gezien, bereiken de hersenen niet meer. Dit kan geleidelijk leiden tot slechtziendheid en uiteindelijk tot volledige blindheid.
Wat zijn de risicofactoren?
- Ouder zijn dan 40 jaar.
- Erfelijkheid (als glaucoom in de familie voorkomt, hebt u meer kans op deze oogziekte).
- Verhoogde oogboldruk.
- Aziatische of Afrikaanse afkomst.
- Ernstige bij- of verziendheid.
- Gebruik van medicijnen als corticosteroïden (prednison).
- Vroeger oogletsel.
- Roken.
- Diabetes.
- Hart- en vaatziekten.
Heeft een oogtest zin?
Jawel. Laat uw ogen vanaf uw 40ste goed controleren bij de oogarts wanneer u een hoger risico hebt doordat de ziekte in de familie voorkomt. Met een oogdrukmeting en een onderzoek van de toestand van de oogzenuw en het gezichtsveld kan glaucoom in een vroeg stadium worden vastgesteld. Als dat gebeurt vóórdat de oogzenuw is beschadigd, kan dat uw gezichtsvermogen redden.
Wanneer moet u naar de dokter?
In het beginstadium merkt u weinig tot niets van glaucoom. De prilste verschijnselen zijn: vaker struikelen, tegen mensen of dingen aanlopen, of iets op de grond laten vallen en het dan niet meer kunnen terugvinden. Ook als u plotseling brokken maakt in het verkeer, moet de alarmbel afgaan. Hoe wordt het behandeld?Eenmaal ontstane schade door glaucoom aan het oog is niet meer terug te draaien. Wél kan de voortgang van de ziekte worden gestopt. In de meeste gevallen kan met oogdruppels de oogdruk worden verminderd. Als druppels niet goed werken, kan de oogdruk worden verlaagd met pilletjes, laserbehandeling of een operatie.
Oogarts Hans Lemij van het Oogziekenhuis Rotterdam, voorzitter van de Nederlandse Glaucoom Groep:
“Glaucoom is de grootste onomkeerbare blindmaker ter wereld. Het is een griezelige aandoening: je merkt aanvankelijk niet dat je het hebt. In veel publicaties wordt verteld dat de symptomen kokerzien en blinde vlekken zijn, maar dat is niet juist. Je kríjgt wel blinde vlekken, maar je ervaart ze niet als blinde vlek. Bij glaucoom sterft de oogzenuw langzaam af; de verbinding tussen oog en hersenen. De hersenen krijgen daardoor onvoldoende informatie binnen en gaan vervolgens die informatie zelf invullen. Je denkt dus zelf dat je prima ziet. Bovendien heeft niet iedereen met glaucoom een te hoge oogdruk. Door die twee factoren wordt de ziekte vaak pas in een heel laat stadium ontdekt. Glaucoom is wel goed te behandelen, in die zin dat verdere verslechtering kan worden vertraagd of gestopt.”
Goed voor de ogen
De kans op slechtziendheid en blindheid door staar, glaucoom en leeftijdgerelateerde maculadegeneratie (MD) kunt u zelf eenvoudig verkleinen.
- Laat uw ogen geregeld controleren. Zeker als er risicofactoren zijn voor staar, glaucoom of MD (zie de betreffende tekst) is het een must om uw ogen regelmatig te laten controleren. Gaat u plotseling minder scherp zien? Laat uw ogen dan altijd meteen nakijken.
- Rook niet. Roken is een van de grootste risicofactoren voor staar, glaucoom en MD.
- Bescherm uw ogen tegen UV-straling. Overmatig zonlicht is een risicofactor voor staar en MD.
- Eet gezond. De wetenschappelijke aanwijzingen stapelen zich op dat gezonde voeding beschermt tegen staar en MD. Gezond is: veel groene groenten, veel fruit en veel onverzadigde vetzuren (zoals noten,
olijfolie, vette vis). Voedsel met een zogeheten lage glycemische index bevat koolhydraten die langzaam door het lichaam worden opgenomen, en is beter voor de ogen dan voedsel met een hoge glycemische index (snelle koolhydraten). Eet daarom bijvoorbeeld veel volkorenproducten, zilvervliesrijst en peulvruchten. Hoe meer vezels en hoe minder bewerkt het product is, hoe beter. Voorbeelden van voedsel met een hoge glycemische index (en dus veel ongezonde ‘snelle suikers’) zijn cake, koekjes, witbrood, witte rijst en suikerhoudende voedingsmiddelen. Er zijn ook aanwijzingen dat supplementen met een hoge (maar veilige) dosis vitamine C beschermen tegen staar. Daarbij gaat het om minstens 360 mg vitamine C per dag.
Naar de opticien, optometrist of oogarts?
Bij de opticien kunt u terecht voor een normale oogmeting: het meten van bij- of verziendheid, de cilindersterkte en de oogdruk. Opticien is geen beschermde titel. Het predicaat ‘Erkend Optiekbedrijf’ biedt de garantie dat er in de winkel minstens één mbo-gediplomeerde opticien aanwezig is. Om uw ogen te laten controleren op glaucoom, staar of maculadegeneratie
kunt u naar een optometrist gaan en een optometrisch onderzoek aanvragen.
Optometristen zijn werkzaam bij optiekzaken en ziekenhuizen. Zoek via www.optometrie.nl een optometrist bij u in de buurt (kies 'Praktijkzoeker’). Een optometrist zal bij vermoeden van een oogziekte altijd doorverwijzen naar de oogarts. Voor behandeling kunt u alleen bij de oogarts terecht. Met een verwijskaart van de huisarts kunt u uw ogen natuurlijk ook bij de oogarts laten controleren. Alleen de oogarts wordt vergoed door de zorgverzekeraar.
Staar: mistig zicht
Van alle oogaandoeningen op latere leeftijd komt staar (cataract) het meest voor. In Nederland krijgt bijna de helft van de 65- tot 74- jarigen staar. Van de 75-plussers krijgt zelfs 70 procent staar. De ziekte kan zich ook bij 40-plussers ontwikkelen; nog jongere patiënten met staar zijn uitzonderlijk. Vrouwen hebben er bijna twee keer zo veel kans op als mannen. In 2003 hadden volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) naar schatting 222.800 vrouwen in Nederland staar en 120.900 mannen.
Wat gaat er mis?
Eiwitten in de lens klonteren samen onder invloed van het ouder worden. De lens wordt daardoor minder helder. Door de vertroebeling van de ooglens wordt het zicht minder goed. U kunt het vergelijken met een ruit die steeds vuiler wordt: daar kunt u ook steeds slechter doorheen kijken.
En dan?
Vaak duurt het jaren voordat het zicht wazig wordt. De aandoening kan geleidelijk tot slechtziendheid en uiteindelijk tot blindheid leiden. Omdat staar zich zo langzaam ontwikkelt, hebben patiënten vaak niet in de gaten dat er iets aan de hand is, tot ze zoveel minder gaan zien dat ze naar de opticien of oogarts gaan voor sterkere lenzen of brillenglazen. Maar sterkere glazen kunnen de wazigheid door staar niet meer terugdraaien.
Wat zijn de risicofactoren?
- Hogere leeftijd.
- Erfelijkheid (als uw ouders, broers of zusters staar hebben, loopt u meer kans).
- Oogletsel (bijvoorbeeld een stomp op het oog).
- Gebruik van medicijnen, zoals corticosteroïden (prednison).
- Roken.
- Overmatig alcoholgebruik.
- Langdurige blootstelling aan zonlicht.
Heeft een oogtest zin?
Ja. De oogarts of optometrist kan eenvoudig vaststellen of u staar hebt. Met een spleetlamp die een smalle bundel licht geeft, kan worden bekeken of er troebelingen in de ooglens zijn. Wanneer moet u naar de dokter? Ga naar de huisarts of oogarts als u met één of beide ogen een of meer van de volgende symptomen hebt: wazig zien; steeds slechter kunnen lezen (zelfs met een leesbril); dubbel zien; snel verblind worden bij tegenlicht; vervormde beelden zien; steeds meer last hebben van bijziendheid (u kunt wat ver weg is niet scherp zien); in toenemende mate last hebben van nachtblindheid.
Hoe wordt het behandeld?
Soms kan, in een vroeg stadium, met sterkere brillenglazen het ver zien verbeteren. Ook kan feller licht helpen bij het lezen. De enige effectieve (en zeer veilige) behandeling van staar is het operatief verwijderen van de lens en deze vervangen door een kunstlens. Dat kan in elk stadium van de ziekte, als de kwaliteit van leven vermindert. Er zijn geen medicijnen, oogdruppels of diëten die staar kunnen verhelpen.
Oogarts Hans Lemij, werkzaam bij Oogziekenhuis Rotterdam
en gespecialiseerd in het behandelen van staar:
“Staar kun je vergelijken met het krijgen van grijs haar. Het hoort bij het ouder worden. Staar is niet erg, omdat het heel goed te behandelen is. We opereren veel vaker al in een vroeg stadium van staar. Mensen stellen tegenwoordig hoge eisen aan wat ze kunnen zien, ze willen niet met staar blijven rondlopen. Waarom zou je ook? Het is een heel veilige ingreep – de meest uitgevoerde operatie ter wereld. Zelfs in berghutjes in Nepal worden staaroperaties verricht. In Nederland gebeurt een staaroperatie meestal poliklinisch; de ingreep duurt minder dan een uur.”
Lees verderJouw leven na de scheiding.